{"id":4141,"date":"2026-08-27T20:52:14","date_gmt":"2026-08-27T20:52:14","guid":{"rendered":"https:\/\/thelb.al\/?p=4141"},"modified":"2026-08-28T08:47:50","modified_gmt":"2026-08-28T08:47:50","slug":"gjon-mili-njeriu-qe-fotografoi-kohen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/thelb.al\/?p=4141","title":{"rendered":"Gjon Mili, njeriu q\u00eb fotografoi koh\u00ebn"},"content":{"rendered":"<p>\u00c7far\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt Pablo Picasso, Billie Holiday, Charlie Parker, Martha Graham, Alfred Hitchcock, Humphrey Bogart dhe Tina Turner? P\u00ebrve\u00e7 faktit q\u00eb i p\u00ebrkasin historis\u00eb s\u00eb artit, muzik\u00ebs dhe kinemas\u00eb s\u00eb shekullit XX, t\u00eb gjith\u00eb kan\u00eb kaluar p\u00ebrpara aparatit t\u00eb nj\u00eb fotografi q\u00eb sot meriton t\u00eb njihet shum\u00eb m\u00eb mir\u00eb edhe n\u00eb vendin ku lindi: Gjon Mili.<\/p>\n<p>N\u00eb studion e tij n\u00eb New York, Gjon Mili kishte vendosur nj\u00eb tabel\u00eb ku shkruhej: &#8216;<em>All the world&#8217;s a camera. Look pleasant, please.&#8217;<\/em> Ishte nj\u00eb loj\u00eb me vargun e famsh\u00ebm t\u00eb Shekspirit, &#8216;<em>All the world&#8217;s a stage&#8217;<\/em>, por n\u00eb rastin e Milit fjalia kishte edhe nj\u00eb kuptim tjet\u00ebr. P\u00ebr t\u00eb, kamera nuk ishte vet\u00ebm nj\u00eb mjet p\u00ebr t\u00eb regjistruar at\u00eb q\u00eb ndodhte p\u00ebrpara saj. Ajo mund t\u00eb zbulonte edhe gj\u00ebra q\u00eb syri i njeriut nuk arrinte t&#8217;i shihte: nj\u00eb trup n\u00eb disa faza t\u00eb l\u00ebvizjes, nj\u00eb gjest t\u00eb ndar\u00eb n\u00eb koh\u00eb, ritmin e nj\u00eb performance apo gjurm\u00ebn e drit\u00ebs q\u00eb mbetet n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-4150\" src=\"https:\/\/thelb.al\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/05890188-e1571417572283.jpg\" alt=\"\" width=\"768\" height=\"608\" \/><\/p>\n<p>Gjon Mili lindi n\u00eb Kor\u00e7\u00eb n\u00eb vitin 1904. F\u00ebmij\u00ebrin\u00eb dhe vitet e para t\u00eb formimit i kaloi n\u00eb Rumani, p\u00ebrpara se, n\u00eb vitin 1923, t\u00eb emigronte n\u00eb Shtetet e Bashkuara. Atje nuk shkoi p\u00ebr t&#8217;u b\u00ebr\u00eb artist, por p\u00ebr t\u00eb studiuar inxhinieri elektrike. N\u00eb vitin 1927 u diplomua n\u00eb Massachusetts Institute of Technology (MIT). Njeriu q\u00eb do t\u00eb b\u00ebhej i njohur p\u00ebr disa prej imazheve m\u00eb poetike t\u00eb koh\u00ebs, e nd\u00ebrtoi fillimisht bot\u00ebn e tij p\u00ebrmes shkenc\u00ebs.<\/p>\n<p>Pas MIT-it, Mili punoi si inxhinier k\u00ebrkimor n\u00eb fush\u00ebn e ndri\u00e7imit pran\u00eb Westinghouse Electric Company, ku studionte drit\u00ebn dhe m\u00ebnyr\u00ebn se si ajo mund t\u00eb prodhohej, kontrollohej dhe p\u00ebrdorej p\u00ebr t\u00eb krijuar imazhe m\u00eb t\u00eb mira. Eksperimentet e tij t\u00eb vazhdueshme e \u00e7uan n\u00eb zhvillimin e nj\u00eb llambe t\u00eb re me filament tungsteni, shum\u00eb m\u00eb t\u00eb fuqishme se burimet e zakonshme t\u00eb ndri\u00e7imit t\u00eb koh\u00ebs. Ishte nj\u00eb pun\u00eb inxhinierike q\u00eb, pa e ditur ende, po i vinte themelet asaj q\u00eb do t\u00eb b\u00ebhej m\u00eb von\u00eb gjuha e tij si fotograf. M\u00ebsoi ta shoh\u00eb dhe ta p\u00ebrdor\u00eb drit\u00ebn p\u00ebrpara se ta m\u00ebsonte vet\u00eb fotografin\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn e zot\u00ebroi krejt\u00ebsisht n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb autodidakte.<\/p>\n<p>N\u00eb vitet 1930, shkenca dhe fotografia filluan t\u00eb shkriheshin gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb n\u00eb pun\u00ebn e tij. Takimi me Harold Edgerton, profesor n\u00eb MIT dhe pionier i fotografis\u00eb me drit\u00eb stroboskopike, i hapi nj\u00eb der\u00eb t\u00eb re, mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb kapur at\u00eb q\u00eb syri i njeriut nuk mund ta shihte. Nj\u00eb trup q\u00eb k\u00ebrcen nuk ishte m\u00eb nj\u00eb trup i vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb \u00e7ast t\u00eb vet\u00ebm, n\u00eb nj\u00eb fotografi mund t\u00eb shfaqeshin fazat e nj\u00ebpasnj\u00ebshme t\u00eb l\u00ebvizjes; nj\u00eb sportist nuk ishte thjesht nj\u00eb figur\u00eb q\u00eb godiste topin, por nj\u00eb seri gjestesh q\u00eb bashk\u00ebjetonin n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin kuad\u00ebr. Eksperimentet e tij t\u00ebrhoq\u00ebn v\u00ebmendjen e revist\u00ebs LIFE, nj\u00eb nd\u00ebr publikimet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb fotogazetaris\u00eb amerikane t\u00eb koh\u00ebs. Puna q\u00eb do ta lidhte p\u00ebrfundimisht emrin e tij me revist\u00ebn ishte fotografimi i tenistit Bobby Riggs, me nj\u00eb shpejt\u00ebsi prej 1\/100.000 t\u00eb sekond\u00ebs, fotografia nuk tregonte m\u00eb vet\u00ebm se \u00e7far\u00eb kishte ndodhur, por si kishte ndodhur l\u00ebvizja brenda vet\u00eb \u00e7astit t\u00eb fotografimit.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-4149\" src=\"https:\/\/thelb.al\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Mili_C_IC2-e1571417444103-1024x806-1.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"806\" \/><\/p>\n<p>P\u00ebr rreth nj\u00eb dekad\u00eb, stroboskopia u b\u00eb laboratori i tij artistik. Fotografoi valltar\u00eb, aktor\u00eb, sportist\u00eb, muzikant\u00eb. Kishte nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb me artet performuese\u00a0 sepse vet\u00eb ishte muzikant amator dhe luante oboe. Mili e kuptonte ritmin jo vet\u00ebm p\u00ebrmes syrit, por edhe p\u00ebrmes tingullit dhe kjo d\u00ebgjohet, n\u00eb kuptimin figurativ, n\u00eb fotografit\u00eb e tij t\u00eb xhazit. Billie Holiday, Duke Ellington, Charlie Parker, Art Tatum, Count Basie, Mary Lou Williams dhe shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb kaluan p\u00ebrpara aparatit t\u00eb tij. N\u00eb k\u00ebto fotografi, duart mbi tastier\u00eb, shkopinjt\u00eb e bateris\u00eb n\u00eb aj\u00ebr, trupi q\u00eb p\u00ebrkulet drejt instrumentit apo fytyra e muzikantit n\u00eb kulmin e interpretimit b\u00ebhen pjes\u00eb e s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs kompozicion. Tingulli nuk mund t\u00eb fotografohet, por Mili p\u00ebrpiqej t&#8217;i afrohej atij p\u00ebrmes ritmit t\u00eb imazhit, nj\u00eb solo xhazi mund t\u00eb shnd\u00ebrrohej k\u00ebshtu n\u00eb nj\u00eb fotografi q\u00eb dukej sikur kishte brenda saj muzik\u00eb. Fotografit\u00eb e xhazit t\u00eb Gjon Milit jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme sepse dokumentojn\u00eb muzikant\u00ebt e nj\u00eb epoke, por mbi t\u00eb gjitha sepse p\u00ebrpiqen t\u00eb dokumentojn\u00eb vet\u00eb energjin\u00eb e asaj muzike.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-4147\" src=\"https:\/\/thelb.al\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/00605586-e1586707168748-805x1024-1.jpg\" alt=\"\" width=\"805\" height=\"1024\" \/><\/p>\n<p>Krijimet e Milit kishin hyr\u00eb tashm\u00eb n\u00eb institucionet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb artit amerikan. N\u00eb 1942, Museum of Modern Art n\u00eb New York hapi ekspozit\u00ebn <em>Dancers in Movement, Photographs by Gjon Mili<\/em>, me fotografi t\u00eb realizuara gjat\u00eb viteve 1938\u20131941 q\u00eb tregonin rezultatet e k\u00ebrkimeve t\u00eb tij mbi l\u00ebvizjen dhe drit\u00ebn, dhe e vendos\u00ebn Milin n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb nj\u00eb momenti t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb fotografis\u00eb moderne amerikane.<\/p>\n<p>Fotografoi po ashtu artist\u00eb, aktor\u00eb dhe figura t\u00eb kultur\u00ebs amerikane n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur Amerika po ndryshonte me shpejt\u00ebsi, Alfred Hitchcock, Tina Turner, Humphrey Bogart, por edhe figura t\u00eb sken\u00ebs, muzik\u00ebs dhe k\u00ebrcimit. Mund t\u00eb kalonte nga nj\u00eb laborator n\u00eb nj\u00eb teat\u00ebr, nga nj\u00eb studio xhazi n\u00eb nj\u00eb set filmi, nga nj\u00eb sken\u00eb n\u00eb rrug\u00ebt e qytetit. Edhe moda nuk ishte jasht\u00eb horizontit t\u00eb tij. Rreth vitit 1946, realizoi p\u00ebr Saks Fifth Avenue nj\u00eb fotografi q\u00eb ishte menduar si imazh reklame, por mjesht\u00ebria e tij e b\u00ebn at\u00eb t\u00eb duket sot m\u00eb shum\u00eb si nj\u00eb sken\u00eb kinematografike.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-4148\" src=\"https:\/\/thelb.al\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/05926067-e1570474160821-884x1024-1.jpg\" alt=\"\" width=\"884\" height=\"1024\" \/><\/p>\n<p>N\u00eb 1949, n\u00eb jug t\u00eb Franc\u00ebs, Gjon Mili takoi Pablo Picasso-n. Me vete kishte fotografi t\u00eb patinator\u00ebve q\u00eb l\u00ebviznin n\u00eb err\u00ebsir\u00eb me drita t\u00eb vogla t\u00eb vendosura n\u00eb k\u00ebpuc\u00eb, l\u00ebvizje t\u00eb shnd\u00ebrruara n\u00eb gjurm\u00eb drite, si vizatime t\u00eb krijuara n\u00eb aj\u00ebr. Ideja e t\u00ebrhoqi menj\u00ebher\u00eb Picasso-n. Mili kishte k\u00ebrkuar vet\u00ebm pes\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb minuta, por ato nuk mjaftuan, Picasso pranoi t\u00eb vazhdonte, dhe takimi u shty n\u00eb pes\u00eb seanca, gjat\u00eb t\u00eb cilave t\u00eb dy eksperimentuan me drit\u00ebn, l\u00ebvizjen dhe vizatimin n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb.<\/p>\n<p>Studioja ishte krejt\u00ebsisht e err\u00ebt, asnj\u00eb drit\u00eb tjet\u00ebr, asnj\u00eb zhurm\u00eb p\u00ebrve\u00e7 hapave t\u00eb Picasso-s dhe k\u00ebrcitjes s\u00eb diktafonit t\u00eb kamer\u00ebs. Picasso mori nj\u00eb burim t\u00eb vog\u00ebl drite dhe filloi t\u00eb vizatonte n\u00eb aj\u00ebr, nd\u00ebrsa Mili priste n\u00eb err\u00ebsir\u00eb, pa e ditur ende \u00e7far\u00eb do t\u00eb kapte deri sa ndri\u00e7imi i drit\u00ebs t\u00eb mbyllej. Kamera, me ekspozim t\u00eb gjat\u00eb, regjistronte \u00e7do l\u00ebvizje t\u00eb dor\u00ebs si nj\u00eb vij\u00eb t\u00eb ndritshme. K\u00ebshtu u shfaq\u00ebn centaur\u00eb, dema, profile dhe figura t\u00eb tjera, vizatime q\u00eb nuk ekzistonin n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn tradicionale, por vet\u00ebm n\u00eb koh\u00eb. Sa koh\u00eb q\u00eb drita l\u00ebvizte, vizatimi ishte aty; kur l\u00ebvizja p\u00ebrfundonte, ai zhdukej n\u00eb err\u00ebsir\u00ebn nga kishte ardhur. Vet\u00ebm kamera mund ta ruante. K\u00ebshtu lind\u00ebn fotografit\u00eb e njohura si <em>Picasso, Drawing with Light, <\/em>ndoshta imazhet m\u00eb t\u00eb famshme t\u00eb Gjon Milit, dhe n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre, p\u00ebrmbledhja m\u00eb e p\u00ebrsosur e gjith\u00eb k\u00ebrkimit e pun\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-4146\" src=\"https:\/\/thelb.al\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Mimi_D_I-e1571417388585-817x1024-1.jpg\" alt=\"\" width=\"817\" height=\"1024\" \/><\/p>\n<p>Mili vazhdoi t\u00eb punonte p\u00ebr revist\u00ebn LIFE p\u00ebr dekada, duke l\u00ebvizur nga nj\u00ebri subjekt te tjetri dhe duke fotografuar bot\u00ebn kulturore t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb tij. Realizoi gjithashtu filma, nd\u00ebr ta <em>Jammin&#8217; the Blues<\/em>, dhe u afrua me bot\u00ebn e kinemas\u00eb dhe t\u00eb artit eksperimental. Por pas rreth nj\u00eb dekade, stroboskopia filloi ta kufizonte. Edhe pse\u00a0 e kishte \u00e7uar aq larg sa mundej nuk donte t\u00eb p\u00ebrs\u00ebriste veten. Nuk u b\u00eb kurr\u00eb rob i teknik\u00ebs q\u00eb e kishte b\u00ebr\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm, vazhdoi t\u00eb fotografonte edhe pa t\u00eb.<\/p>\n<p>Gjon Mili vdiq n\u00eb vitin 1984, por fotografia e tij vazhdon t\u00eb jetoj\u00eb n\u00eb faqet e LIFE, n\u00eb muzet\u00eb amerikane apo n\u00eb historin\u00eb e nj\u00eb mediumi q\u00eb ai kishte ndihmuar ta ndryshonte. Sot, m\u00eb shum\u00eb se tet\u00eb dekada pas ekspozit\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb MoMA dhe m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekull nga lindja e tij n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, puna e artistit rikthehet n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb nj\u00eb form\u00eb q\u00eb e b\u00ebn k\u00ebt\u00eb takim ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm dhe kjo pesh\u00eb shkon p\u00ebrtej nostalgjis\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb Muzeun Komb\u00ebtar t\u00eb Fotografis\u00eb &#8216;Marubi&#8217;, n\u00eb Shkod\u00ebr, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb publiku shqiptar ka mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb shoh\u00eb nj\u00eb p\u00ebrzgjedhje origjinale t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb tij, s\u00eb bashku me materiale arkivore nga Howard Greenberg Gallery. Retrospektiva, e kuruar nga Howard Greenberg, sjell fotografi q\u00eb tregojn\u00eb jo vet\u00ebm figurat e famshme q\u00eb Mili fotografoi, por edhe procesin, eksperimentin dhe bot\u00ebn vizuale q\u00eb nd\u00ebrtoi gjat\u00eb dekadave. Jan\u00eb printe origjinale, 95 vepra t\u00eb ardhura nga New Yorku q\u00eb tregojn\u00eb jo vet\u00ebm fotografit\u00eb, por edhe historin\u00eb pas tyre.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-large wp-image-4151\" src=\"https:\/\/thelb.al\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/HQDqrsIXoAAkVY--848x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"848\" height=\"1024\" \/><\/p>\n<p>K\u00ebto detaje e b\u00ebjn\u00eb ekspozit\u00ebn m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb p\u00ebrmbledhje fotografish t\u00eb famshme. Tregojn\u00eb bot\u00ebn ku jetoi dhe punoi Mili, njer\u00ebzit me t\u00eb cil\u00ebt u lidh, dhe vendin q\u00eb zuri n\u00eb kultur\u00ebn vizuale t\u00eb shekullit XX. Gjon Mili lindi n\u00eb Shqip\u00ebri, por e nd\u00ebrtoi karrier\u00ebn larg vendlindjes. U b\u00eb pjes\u00eb e historis\u00eb s\u00eb fotografis\u00eb amerikane, punoi p\u00ebr LIFE, ekspozoi n\u00eb MoMA dhe fotografoi disa prej figurave m\u00eb t\u00eb njohura t\u00eb kultur\u00ebs bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>Gjon Mili fotografoi at\u00eb q\u00eb ndodhte n\u00eb koh\u00eb. Tet\u00ebdhjet\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb, puna e tij \u00ebsht\u00eb rikthyer n\u00eb vendin ku gjith\u00e7ka nisi. &#8216;<em>Gjon Mili: Retrospektiv\u00eb&#8217;<\/em> q\u00ebndron e hapur n\u00eb Muzeun Komb\u00ebtar t\u00eb Fotografis\u00eb Marubi deri m\u00eb 13 shtator 2026. Kjo \u00ebsht\u00eb ekspozita e par\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri q\u00eb sjell nj\u00eb p\u00ebrzgjedhje origjinale fotografish dhe materialesh arkivore t\u00eb Milit.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>-THELB,<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7far\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt Pablo Picasso, Billie Holiday, Charlie Parker, Martha Graham, Alfred Hitchcock, Humphrey Bogart dhe Tina Turner? P\u00ebrve\u00e7 faktit q\u00eb i p\u00ebrkasin historis\u00eb s\u00eb artit, muzik\u00ebs dhe kinemas\u00eb s\u00eb shekullit XX, t\u00eb gjith\u00eb kan\u00eb kaluar p\u00ebrpara aparatit t\u00eb nj\u00eb fotografi q\u00eb sot meriton t\u00eb njihet shum\u00eb m\u00eb mir\u00eb edhe n\u00eb vendin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4142,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49,38,59,48],"tags":[],"tmauthors":[64],"class_list":["post-4141","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-art","category-editorial","category-kryesore","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4141","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4141"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4141\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4169,"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4141\/revisions\/4169"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4142"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4141"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4141"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4141"},{"taxonomy":"tmauthors","embeddable":true,"href":"https:\/\/thelb.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftmauthors&post=4141"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}