Në mes të Javës së Modës në Milano, Palazzo Reale hap ekspozitën Dalí e la Moda. Historia nis me bashkëpunimin e tij me Elsa Schiaparelli, por shkon më tej, te veshja si mënyrë për të ndryshuar trupin, imazhin dhe mënyrën si të shohin të tjerët.
Në një fotografi të vitit 1938, Gala mban mbi kokë një këpucë me takë. Nuk është një gjest i rastësishëm për aparatin, është kapela që Elsa Schiaparelli krijoi duke u nisur nga një ide e Salvador Dalí-së. Këpuca, një objekt që zakonisht i përket tokës dhe këmbës, ngrihet në vendin ku do të prisje një kapele. Mjafton ky ndryshim vendi që pamja të bëhet e çuditshme, lozonjare dhe e paharrueshme.
Pikërisht këtë marrëdhënie mes artistit dhe modës e sjell në vëmendje ekspozita Dalí e la Moda, e hapur më 24 shtator në Palazzo Reale, ndërsa Milano zhvillon Javën e Modës. Ajo qëndron deri më 31 janar 2027 dhe mbledh mbi 200 vepra e materiale: piktura, vizatime, fotografi, veshje, bizhuteri dhe dokumente arkivore. Koha e hapjes e bën ekspozitën pjesë të bisedës së kësaj jave, por historia që tregon është shumë më e gjatë se një sezon mode.
Bashkëpunimi me Schiaparelli-n mbetet pika më e qartë për të kuptuar çfarë gjeti Dalí te moda. Në vitin 1937, një karavidhe e madhe u shfaq mbi një fustan të bardhë mbrëmjeje. Kontrasti ishte thelbi i idesë, një krijesë deti në vendin ku mund të prisje një qëndisje elegante. Fustani ruante hijeshinë e tij, por figura e karavidhes ta ndërpriste shikimin dhe të shtynte ta shihje edhe një herë. Modelin e bleu edhe Wallis Simpson për garderobën e saj përpara martesës me Dukën e Windsor-it.
Nga ajo periudhë vijnë edhe krijime ku lidhja me trupin bëhet më e fortë. Te fustani Skeleton, format e kockave dalin në sipërfaqen e veshjes përmes mbushjes dhe qepjes. Te Torn dress, grisjet janë një iluzion pamor, pëlhura të bën të mendosh se është dëmtuar. Idetë surrealiste këtu nuk mbeten në një pikturë. Ato vishen, lëvizin bashkë me trupin dhe marrin kuptim të ri nga personi që i mban.
Kjo është edhe arsyeja pse historia nuk mund t’i atribuohet vetëm Dalí-së. Schiaparelli kishte gjuhën e saj krijuese dhe një interes të hershëm për iluzionin, humorin dhe veshjet që sfidonin pritshmëritë. Takimi i tyre funksionoi sepse të dy e pranonin mundësinë që një fustan të ishte elegant dhe, në të njëjtën kohë, të të shqetësonte paksa me atë që shihje mbi të.
Ekspozita në Milano i jep vend edhe Gala-s. Fotografia me kapelën-këpucë tregon më shumë sesa një aksesor të pazakontë, tregon sa rëndësi kishte personi që e vishte dhe imazhi që krijohej më pas. Organizatorët e vendosin Gala-n në qendër të kësaj historie si figurë që mori pjesë në ndërtimin e imazhit publik të saj dhe të Dalí-së. Për ta, moda ishte edhe mënyrë për t’u paraqitur para botës.
Dalí e çoi botën e tij surrealiste edhe në faqet e revistave të modës. Ai realizoi tri kopertina për Vogue; mes tyre janë ajo e qershorit 1939 dhe ajo e prillit 1944. Në të parën, një figurë gruaje bashkohet me lulet; në të dytën, shkronjat e emrit Vogue bëhen pjesë e një peizazhi të pazakontë pranveror. Këtu Dalí nuk krijon një veshje për t’u fotografuar: vetë faqen e revistës e kthen në një imazh surrealist.
Ky këndvështrim e bën ekspozitën veçanërisht të përshtatshme për Milanon e këtyre ditëve. Në pasarelë, një veshje shihet për pak çaste; më pas jeton në fotografi, në video dhe në kujtesën e atyre që e panë. Dalí dhe Schiaparelli e kuptonin mirë fuqinë e një imazhi që të ndal shikimin. Kapela-këpucë dhe fustani me karavidhe vazhdojnë të kujtohen sepse kanë një ide të qartë, të cilën mund ta dallosh edhe para se të dish historinë e tyre.
‘Dalí e la Moda’ është një rast për ta parë atë histori nga afër, mes veprave të artit dhe veshjeve në ekspozitë. Është edhe një kujtesë e bukur, në mes të Javës së Modës, se një veshje mund të ndryshojë jo vetëm pamjen e njeriut që e mban, por edhe mënyrën si ne e shohim atë.
-THELB,
