Pas çmimit SACD në Kanë, filmi kosovar fitoi Grand Prix në Luksemburg dhe Antigone d’Or në Montpellier. Kosova e ka përzgjedhur për Oscar-in e vitit 2027, ndërsa filmi është përfshirë edhe në listën e ngushtë të Akademisë Europiane të Filmit.
Në Prishtinën e fundit të viteve ’90, lufta nuk shfaqej vetëm përmes dhunës së drejtpërdrejtë. Ajo ishte e pranishme edhe në jetën e përditshme, në mënyrën se si njerëzit lëviznin nëpër qytet dhe në përpjekjen për të mos u gjendur në vendin e gabuar, në momentin e gabuar. Ishin mënyra të të jetuarit që njerëzit i mësonin përditë, shpesh pa e kuptuar.
Në këtë Prishtinë rritet Dua, vetëm 13 vjeçe. Ndërsa bota përreth saj ndryshon nën peshën e konfliktit, ajo përballet me shqetësime që i përkasin moshës së saj, por edhe me një realitet që i lë pak hapësirë për ta jetuar atë si adoleshente. Pikërisht në moshën kur njeriu nis të zbulojë veten dhe botën përreth, lufta ndërhyn në mënyrën se si Dua i përjeton marrëdhëniet, lirinë dhe të ardhmen. Kjo është bota që ndërton Blerta Basholli në DUA, filmin e saj të dytë artistik.
Më 24 tetor, filmi fitoi dy çmime kryesore në festivale europiane: Grand Prix në CinEast, në Luksemburg, dhe Antigone d’Or në Cinemed, në Montpellier. Këto vlerësime vijnë pas çmimit SACD, që filmi mori në Festivalin e Filmit në Cannes, ku pati premierën botërore.
Prishtina e viteve ’90, përmes syve të Duas
Jeta e përditshme e Duas zhvillohet mes kufizimeve që sjell lufta. Mësimi zhvillohet në apartamentin e një mësueseje, pasi shkollat janë mbyllur. Babai, i pushuar nga puna, përpiqet të sigurojë të ardhura duke blerë dhe shitur benzinë. Ndërkohë, vëllai i Duas, Vegimi, shpreh dëshirën për të shkuar në luftë.
Pas një incidenti që trondit komunitetin, Dua nis të ushtrojë xhudo së bashku me Makin, një shoqe më të guximshme. Përmes këtij sporti, ajo kërkon një mënyrë për t’iu përgjigjur frikës me trupin e vet dhe për të fituar njëfarë kontrolli mbi një realitet që nuk mund ta ndryshojë. Rolin e Duas e interpreton Pinea Matoshi, e përzgjedhur pas nëntë muajsh kërkimi në shkollat e Prishtinës.
Dy çmime kryesore në të njëjtën ditë
Më 24 tetor, në ceremoninë përmbyllëse të edicionit të 19-të të CinEast, Festivalit të Filmit të Evropës Qendrore dhe Lindore, që u mbajt në Kinepolis Kirchberg të Luksemburgut, DUA fitoi Grand Prix. Juria ndërkombëtare drejtohej nga regjisorja hungareze Ildikó Enyedi, e cila e vlerësoi personazhin kryesor si një vajzë të re dhe të brishtë, që kërkon të zbulojë forcën e fshehur brenda vetes për të mbijetuar në një botë ku vdekja duket vazhdimisht e pranishme.
Në vlerësimin e saj, Enyedi vuri theksin edhe te intensiteti i regjisë, që e afron shikuesin me përvojën e Duas dhe nuk e lë në pozicionin e një vëzhguesi të largët.
Në po të njëjtën datë, në edicionin e 48-të të Cinemed në Montpellier, filmi mori Antigone d’Or, çmimin kryesor për filmin artistik me metrazh të gjatë. Juria e përshkroi si një vepër që ndërthur tragjedinë me shpresën, duke e parë historinë e Duas si një rrëfim rritjeje nën presion dhe një thirrje për liri. Sipas këtij vlerësimi, përvoja e Kosovës në fund të viteve ’90 kapërcen kontekstin e saj historik dhe krijon lidhje me luftërat dhe eksodet e së tashmes.
Vlerësim i veçantë iu kushtua edhe Pineas Matoshi, për mënyrën se si i jep personazhit vullnet, vendosmëri dhe brishtësi.
Nga Cannes drejt Oscar
Suksesi i tetorit vjen pas një serie vlerësimesh ndërkombëtare. DUA pati premierën botërore në Semaine de la Critique të Festivalit të Filmit në Kanë, ku fitoi çmimin SACD, të ndarë për Blerta Bashollin dhe bashkëskenaristen Nicole Borgeat.
Pas Kanës, filmi u shfaq në Festivalin e Filmit në Sarajevë, mori një përmendje nderi nga juria në Festivalin e Filmit në Zyrih-ut dhe doli në kinematë zvicerane. Ndërkohë, është përfshirë në listën e ngushtë të Akademisë Europiane të Filmit për çmimet e vitit 2027, ceremonia e të cilave është planifikuar të mbahet më 16 janar në Athinë.
Një tjetër hap është përzgjedhja e filmit nga Kosova për kategorinë International Feature Film të edicionit të 99-të të Academy Awards. Komiteti Përzgjedhës, i angazhuar nga Qendra Kinematografike e Kosovës, e vlerësoi njëzëri filmin, duke veçuar guximin artistik të rrëfimit përmes këndvështrimit të një vajze të mitur, interpretimin e Matoshit dhe ndërthurjen e historisë së Kosovës me tema si identiteti, trauma dhe qëndresa.
Për Bashollin, kjo nuk është hera e parë që një film i saj i afrohet këtij vlerësimi. Filmi i saj i parë artistik, Hive, u vlerësua në Sundance më 2021 dhe u bë filmi i parë nga Kosova që hyri në listën e ngushtë të Oscar-it në kategorinë International Feature Film, pa arritur nominimin përfundimtar.
Me DUA-n, regjisorja nis një tjetër rrugë drejt çmimit më të rëndësishëm të industrisë amerikane të filmit. Sipas kalendarit të shpallur për edicionin e vitit 2027, lista e ngushtë e Akademisë pritet të shpallet më 15 dhjetor 2026, nominimet përfundimtare më 21 janar 2027 dhe ceremonia e ndarjes së çmimeve të mbahet më 14 mars 2027.
Çfarë vë në dukje kritika
Kritika e ka vlerësuar DUA-n për mënyrën se si i shmanget spektaklit të luftës dhe përqendrohet te përvoja e përditshme dhe intime e personazhit. David Jenkins, i Little White Lies, vëren se filmi largohet nga histeria që shoqëron shpesh rrëfimet kinematografike mbi luftën dhe ndalet te çastet e vogla që mund ta çojnë një njeri në kufijtë e tij.
Në një kritikë të publikuar më 14 maj në Cineuropa, Olivia Popp thekson se Basholli nuk e paraqet dëshirën e Duas për ta jetuar adoleshencën si diçka të ndarë nga rreziku që e rrethon. Të dyja përvojat bashkëjetojnë, duke e bërë personazhin më kompleks. Popp veçon gjithashtu kamerën e lëvizshme të Lucie Baudinaud, e cila qëndron pranë protagonistes, si dhe përdorimin e tingullit dhe muzikës për të ndërtuar tensionin pa iu drejtuar sentimentalizmit.
Një histori që buron nga përvoja personale
Përtej çmimeve dhe pritjes ndërkombëtare, DUA mbart një dimension personal për regjisoren e saj. Blerta Basholli ka treguar për Variety se shumë prej skenave burojnë nga përvojat e saj gjatë luftës në Kosovë, kur ishte vetëm pak vite më e madhe se personazhi që sjell në ekran.
Në një intervistë për Prishtina Insight, ajo ka folur për mënyrën se si vajzat e përjetojnë luftën, shpesh në heshtje, përmes një ndjenje të vazhdueshme pasigurie që nuk është gjithmonë e dukshme. Në rrëfime të tjera, Basholli është kthyer te dëshira e të rinjve të asaj kohe për të qenë të lumtur dhe për të ruajtur një lloj normaliteti edhe mes konfliktit.
Shpresa e regjisores është që filmi t’i kujtojë publikut ndërkombëtar se adoleshentët që rriten në zona konflikti nuk janë të ndryshëm nga bashkëmoshatarët e tyre diku tjetër. Ata kanë të njëjtat dëshira, të njëjtën nevojë për t’u përkitur dhe të njëjtën të drejtë për të imagjinuar një jetë përtej frikës.
Në DUA, lufta nuk është vetëm sfondi i një historie që i përket Kosovës së fundit të viteve ’90. Ajo është pjesë e jetës së një vajze që ende po zbulon botën dhe vendin e saj në të. Duke e ndjekur historinë nga ky këndvështrim, Basholli e zhvendos vëmendjen nga vetë konflikti te mënyra se si ai përjetohet nga ata që rriten brenda tij.
THELB,
