Ka një arsye pse disa prej brigjeve të Mesdheut duken sikur uji ndryshon ngjyrë brenda pak metrash. E kaltra merr nuanca të bruzta, transparenca zbulon fundin edhe në thellësi dhe shkëmbinjtë e bardhë e bëjnë detin të duket edhe më i ndritshëm. Guri gëlqeror, rëra e çelët dhe zalli reflektojnë dritën, ndërsa forma e bregut përcakton shumë nga karakteri i secilit vend. Disa plazhe fshihen në fund të grykave të ngushta, të tjera rrethohen nga shkëmbinj të lartë ose hapen në laguna ku deti qëndron i cekët për dhjetëra metra.
Kjo është edhe një nga veçantitë e Mesdheut, brenda një hapësire relativisht të vogël, peizazhi ndryshon vazhdimisht. Nga brigjet e thyera të ishujve grekë te gjiret e Adriatikut, nga shkëmbinjtë e Sardenjës dhe Korsikës te ujërat e cekëta të Baleareve, secili vend ka një mënyrë tjetër për të takuar detin.
Në këtë përzgjedhje të THELB janë 18 prej tyre, mes tyre edhe dy brigje shqiptare.
1. Antipaxos, Greqi
Zalli i bardhë dhe i lëmuar i bregut ia lë vendin rërës së imët e të bardhë nën ujë, duke bërë që deti të ruajë ngjyrën e tij të kaltër edhe kur qielli është me re. Selvitë zbresin deri pranë plazhit, ndërsa vreshtat e ishullit shtrihen në kodrat sipër tij.
2. Gjipe, Shqipëri
Gryka ngushtohet deri në rreth 20 metra përpara se të hapet në një plazh me zall të bardhë dhe ujë që ndryshon nga e kaltra e çelët në blu të thellë. Në breg ruhen ende bunkerë të periudhës komuniste, ndërsa në pllajën mbi të ndodhen rrënojat e një manastiri. I vendosur aty ku kanioni i Gjipesë takohet me Jonin, plazhi rrethohet nga faqe të larta shkëmbore dhe ruan ende një karakter më të egër se shumë prej brigjeve të tjera të Rivierës Shqiptare.
3. Stiniva Beach, Vis, Kroaci
Një shpellë detare humbi çatinë e saj duke lënë pas një gji pothuajse rrethor me zall të çelët, që lidhet me Adriatikun përmes një hapjeje vetëm katër metra të gjerë. Formacionet e vjetra të shpellës janë ende të dukshme në shkëmbinjtë pranë hyrjes.
4. Caló des Moro, Mallorca, Spanjë
Shkallët prej guri zbresin pranë kasolleve të peshkatarëve të Cala s’Almunia-s drejt një brezi rreth 40 metra me rërë të çelët. Shkëmbinjtë e rrethojnë nga tri anë, duke e mbajtur ujin e kaltër brenda një gjiri që ngjan me një pishinë natyrore.
5. Gadishulli i Karaburunit, Shqipëri
Detarët që prisnin përmirësimin e motit përpara kalimit drejt Italisë kanë gdhendur emra dhe lutje në shkëmbinjtë e gjirit, në greqisht dhe latinisht, duke i dhënë vendit edhe emrin. Sipas traditës, Pompeu besohet se është ankoruar këtu në vitin 48 para erës sonë. Një vijë bregdetare ku malet bien drejt Jonit dhe shumë prej gjireve mbeten të arritshme kryesisht nga deti. Shkëmbinjtë, shpellat dhe uji i kthjellët i japin Karaburunit një karakter krejt tjetër nga plazhet urbane të jugut.
6. Kelebekler Vadisi, Turqi
“Butterfly Valley” ndodhet në fund të një lugine të thellë pranë Fethiye-s, e rrethuar nga shkëmbinj të lartë. Deti përpara dhe lugina pas tij krijojnë një nga peizazhet më të dallueshme të bregdetit turk. Emrin ia kanë dhënë fluturat, në luginë janë identifikuar 105 lloje, mes tyre edhe Jersey tiger. Mure shkëmbore rreth 350 metra të larta ngrihen në tri anët e plazhit, ndërsa në fund të luginës ndodhet një ujëvarë që bëhet më e fuqishme në pranverë.
7. Santa Giulia, Korsikë, Francë
Rërë e bardhë dhe një gji i mbrojtur në jug të Korsikës. Ndryshe nga shumë prej vendeve shkëmbore të kësaj liste, Santa Giulia ka pamjen e një lagune. Pishat ndajnë detin nga laguna pas tij, përgjatë një gjiri në formë harku në jug të Porto-Vecchio-s. Uji mbetet i cekët edhe shumë metra larg bregut, duke e bërë Santa Giulia-n veçanërisht të përshtatshme edhe për fëmijët.
8. Calanque d’En-Vau, Provence, Francë
Një gji i ngushtë mes mureve të bardha gëlqerore pranë Cassis. Kontrasti mes shkëmbit pothuajse vertikal dhe ujit të kaltër është ai që e bën En-Vau kaq të veçantë. Emri do të thotë “në luginë” dhe muret shkëmbore ngrihen aq drejt sa alpinistët i ngjiten nga bregu. Për të arritur te uji duhen rreth një orë e gjysmë në këmbë nga Port-Miou, përmes pishave dhe shkëmbinjve të bardhë.
9. Zlatni Rat, Brač, Kroaci
Është një nga siluetat bregdetare më të njohura të Kroacisë. Një brez i ngushtë zalli i formuar mbi një shkëmb nënujor, forma e të cilit ndryshon vazhdimisht nën ndikimin e erës dhe rrymave: maja mund të drejtohet nga lindja një javë dhe nga perëndimi javën tjetër. Pishat pas plazhit rriten mbi toka që deri në vitet 1950 përdoreshin si vreshta.
10. Ses Illetes, Formentera, Spanjë
Emrin e merr nga ishujt e vegjël përballë bregut. Në veri, brezi i rërës ngushtohet derisa deti shfaqet në të dyja anët, ndërsa livadhet nënujore të posidonias, të mbrojtura nga UNESCO, ndihmojnë në ruajtjen e kthjelltësisë së ujit.
11. Navagio, Zakynthos, Greqi
Mure gëlqerore e rrethojnë gjirin nga tri anë dhe reflektojnë dritën në ujë. Në breg qëndron ende anija Panagiotis, e cila doli në breg gjatë një stuhie në vitin 1980. Për arsye sigurie, zbritja në plazh mbetet e ndaluar gjatë vitit 2026 dhe rrënoja mund të shihet nga platforma mbi shkëmb ose nga varkat, të cilat duhet të qëndrojnë të paktën 50 metra larg.
12. Porto Katsiki, Lefkada, Greqi
Shkëmbinjtë e bardhë, mbi 100 metra të lartë, ngrihen mbi një brez të ngushtë me zall të bardhë, ndërsa uji mbetet i kthjellët deri në tetë apo dhjetë metra në ditët kur deti është i qetë. Nga maja e shkëmbit, rreth 100 shkallë të çojnë poshtë drejt plazhit.
13. Sardenjë, Itali
Sardenja meriton më shumë se një ndalesë në çdo përzgjedhje mesdhetare. Vijat e saj bregdetare kalojnë nga gjiret e vegjël të fshehur mes shkëmbinjve te plazhet e gjata me rërë të bardhë dhe ujë jashtëzakonisht transparent. Dhjetëra pulëbardha mbërrijnë në perëndim të diellit, një pamje që i ka dhënë emrin këtij gjiri. Uji i ëmbël vazhdon të rrjedhë nga shkëmbi në qendër, ndërsa një formacion shkëmbor në veri dikur shërbente si mol për varkat e prodhuesve të qymyrit.
14. Balos Lagoon, Kretë, Greqi
Laguna shtrihet mes kepit Gramvousa dhe kepit Tigani, me ujë shumë të cekët pranë bregut, ku rëra i jep në disa pika nuanca rozë. Ndërsa largohet nga bregu dhe thellohet, uji kalon në nuanca gjithnjë e më të forta të blusë. Shkëmbinjtë përreth janë habitat për skifterë dhe kormoranë, ndërsa në ishullin Gramvousa ndodhet edhe një fortesë veneciane.
15. La Pelosa, Sardenjë, Itali
Në skajin veriperëndimor të Sardenjës, La Pelosa shtrihet përballë ishullit Asinara, në një pikë ku takohen rryma dhe ujëra të ndryshme të Mesdheut. Deti jashtëzakonisht i cekët dhe i kthjellët, rëra e bardhë dhe kulla historike që ngrihet përballë bregut krijojnë një nga peizazhet më të dallueshme të ishullit. Përballë bregut ngrihet një kullë vrojtimi aragoneze e shekullit XVI, e ndërtuar dikur për të dalluar sulmet e piratëve.
16. Cala Macarella & Macarelleta, Menorca, Spanjë
Dy gjire me rërë të çelët, të rrethuar nga shkëmbinj gëlqerorë dhe pisha, lidhen mes tyre nga një shteg përgjatë shkëmbit. Një nga mënyrat për të mbërritur është përmes Camí de Cavalls, shtegut historik që përshkon Menorca-n, duke ecur nga Cala Galdana.
17. Fteri Beach, Kefalonia, Greqi
Zall i bardhë në këmbët e shkëmbinjve që rrethojnë plazhin si një amfiteatër, në gadishullin Paliki. Në njërin skaj ndodhet një shpellë ku mund të hyhet me not, ndërsa nga Zola udhëtimi me taksi ujore zgjat vetëm rreth dhjetë minuta.
18. Cala Goloritzé, Sardenjë, Itali
Në njërin skaj të plazhit ngrihet një majë gëlqerore 148 metra mbi breg, ndërsa një hark shkëmbor pranë vijës së ujit rrethon pishën më të vetmuar të bregdetit. Vetëm 250 persona lejohen në ditë në plazh, ndërsa varkat nuk mund t’i afrohen bregut më shumë se 300 metra.
Nga Gjipe te Antipaxos, nga Korsika te Sardenja, këto brigje nuk ngjajnë domosdoshmërisht me njëri-tjetrin. Disa janë laguna të hapura dhe të ndritshme, të tjera gjire të vegjël të fshehur mes shkëmbinjve, disa arrihen lehtësisht, të tjera kërkojnë ecje ose mbërritje nga deti.
Por të gjitha tregojnë diçka nga karakteri i Mesdheut: një det ku gjeografia, drita dhe uji ndryshojnë vazhdimisht peizazhin, ndonjëherë vetëm brenda pak kilometrash.
– THELB,
