Në Musée Banksy, gjatë Javës së Modës në Paris, GX Fashion Week solli më 3 tetor një prezantim të gjerë të krijimtarisë shqiptare dhe rajonale. Krahas stilistëve me përvojë, në pasarelë u ngjitën studentë dhe të diplomuar të akademive të dizajnit nga Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut, me koleksione që eksploruan teknologjinë, identitetin, kujtesën dhe të ardhmen e modës. THELB ndoqi nga afër aktivitetin.
Muret e Musée Banksy në Paris janë të mbushura me imazhe që komentojnë shoqërinë bashkëkohore, politikën, konsumin dhe marrëdhënien e njeriut me botën. Më 3 tetor, kjo hapësirë u kthye në skenën e edicionit të pestë të GX Fashion Week në kryeqytetin francez.
Zgjedhja e muzeut krijoi një kontekst të veçantë për prezantimet. Ndryshe nga hapësirat tradicionale të sfilatave, këtu veshjet u paraqitën mes veprave dhe imazheve të artit urban, duke krijuar një marrëdhënie vizuale mes koleksioneve dhe mjedisit.
Aktiviteti u organizua nga Gentiana Dervishi, në bashkëpunim me Haziz Vardar, sipërmarrës dhe producent teatror me origjinë shqiptare, i lidhur me krijimin e Musée Banksy. Një rol të rëndësishëm pati edhe Albanian International Fashion Federation (AIFF), e cila mbështeti dhe përfaqësoi stilistët shqiptarë pjesëmarrës.
Në këtë edicion, vëmendje të veçantë morën akademitë e dizajnit, të cilat sollën në Paris punën e studentëve dhe të rinjve që po ndërtojnë rrugën e tyre profesionale. Mes të ftuarve ishin edhe Dritan Tola, ambasador i Shqipërisë në Francë, dhe Mehdi Halimi, përfaqësues diplomatik i Kosovës.
La Griffe Academy, moda përballë inteligjencës artificiale
Një prej prezantimeve më interesante ishte ai i La Griffe Academy, akademia e themeluar në Tiranë nga Estela Koni. Studentët sollën një koleksion Haute Couture të ndërtuar rreth marrëdhënies mes njeriut dhe teknologjisë.
Inteligjenca artificiale, realiteti virtual dhe ndikimi i teknologjisë në jetën emocionale ishin temat kryesore të krijimeve. Në këtë interpretim, e kuqja përfaqësonte emocionin dhe jetën, ndërsa e bardha lidhej me pastërtinë, traditën dhe dimensionin njerëzor.
Sfilatën e akademisë e hapi BR8, me një krijim prej lëkure dhe hekuri, ku struktura metalike dhe detajet e kuqe sillnin një imazh futurist. Anisa Balika, me markën ASSIN, prezantoi An Impossible Love Story, një koleksion që eksploron marrëdhënien mes njeriut dhe inteligjencës artificiale, nga tërheqja fillestare deri te varësia dhe shkëputja nga realiteti. Ermelinda Malqi, me markën BENJAMIN, e interpretoi këtë marrëdhënie përmes tri fazave: Human, Machine dhe Hybrid, duke kaluar nga identiteti njerëzor te ndërthurja me teknologjinë. Xhea Kaba, themeluese e markës së saj në vitin 2024, solli dy krijime që eksploronin bashkimin e trupit me teknologjinë dhe transformimin drejt një forme artificiale.
Një drejtim tjetër ndoqi Deti Hoxha, me markën Deti Style, duke prezantuar veshje mbrëmjeje dhe krijime Haute Couture të mbështetura te eleganca dhe punimet artizanale. Ndërsa Marsela Grimci Sukni, me Pendium Sposa, prezantoi koleksionin Lule Borë, të frymëzuar nga delikatesa e lules me të njëjtin emër. Siluetat e pastra dhe detajet romantike sollën një interpretim bashkëkohor të veshjes së nusërisë.
Këto prezantime treguan se, edhe brenda së njëjtës akademi, studentët po zhvillojnë interesa dhe mënyra të ndryshme krijimi.
Etnik Shala, nga Londra dhe Milano në pasarelën e Parisit
Pas prezantimeve në London Fashion Week dhe Milano, stilisti nga Kosova Etnik Shala solli krijimtarinë e tij edhe në Paris, duke vijuar një rrugëtim që po e bën emrin e tij gjithnjë e më të pranishëm në skenën ndërkombëtare të modës.
Shala, i cili hapi atelienë e tij të parë në moshën 17-vjeçare, ka zhvilluar një identitet krijues ku trashëgimia kulturore, mjeshtëria artizanale dhe interpretimi bashkëkohor i veshjes zënë një vend të rëndësishëm.
Në GX Fashion Week Paris ai prezantoi koleksionin ARKA, të ndërtuar rreth kujtesës dhe trashëgimisë. Përmes detajeve dhe punimeve artizanale, koleksioni iu referua objekteve, historive dhe vlerave që janë ruajtur e përcjellë ndër breza.
Në punën e Etnik Shalës, e shkuara nuk mbetet vetëm një burim frymëzimi. Ajo bëhet pjesë e ndërtimit të një identiteti estetik, që stilisti po e prezanton në pasarela të ndryshme ndërkombëtare.
Albanian Design Academy, nga formimi profesional në pasarelën e Parisit
Një tjetër pjesëmarrje ishte ajo e Albanian Design Academy, akademia profesionale e dizajnit në Tiranë, e drejtuar nga Elsida Pepa, në bashkëpunim me stilistin e mirënjohur dhe pedagogun Ardi Asllani.
Akademia solli në Paris krijimet e disa stilisteve të reja, të cilat përfaqësojnë faza të ndryshme të formimit dhe zhvillimit profesional.
Xhesika Dëshiri, nga Durrësi, prezantoi një krijim të frymëzuar nga historia, arti dhe arkitektura, duke i interpretuar këto referenca përmes një estetike bashkëkohore. Enejda Likalla, 20 vjeçe, nga Tirana, prezantoi koleksionin e saj të parë, të realizuar mbi njohuritë e fituara gjatë studimeve në dizajn, modelistikë dhe përzgjedhjen e materialeve.
Ezgi Özalan, 24 vjeçe, e lindur në Stamboll nga një baba turk dhe një nënë shqiptare, është rritur në Shqipëri, ku ka studiuar skenografi dhe kostumografi në Universitetin e Arteve në Tiranë. Formimin e saj e ka vijuar në fushën e modës, duke u specializuar në modelistikë dhe krijimin e veshjeve Haute Couture.
Pas prezantimit të saj gjatë Javës së Modës në Milano vitin e kaluar, ku tërhoqi vëmendje me krijimet e saj, stilistja u rikthye në një pasarelë ndërkombëtare, këtë herë në Paris, me markën Özalan’s.
Koleksioni Midnight Echo u ndërtua mbi kontrastin mes blusë së natës dhe detajeve të arta, me referenca nga mitologjia dhe imazhet qiellore. Në qendër të tij ishte figura femërore, e interpretuar përmes forcës, delikatesës dhe misterit.
Pjesëmarrja në Paris shënon një tjetër hap në zhvillimin e identitetit të saj krijues, pas përvojës së mëparshme në Milano.
Melina Skenduli, 21 vjeçe, prezantoi MELI, koleksionin e saj të parë të plotë, të realizuar me dorë. Frymëzuar nga bota e bletëve dhe figura e mbretëreshës, koleksioni përdorte forma gjeometrike, ngjyra mjalti dhe qëndisje të arta. Përmes këtyre elementeve, stilistja eksploroi figurën e gruas si simbol të krijimit, mbrojtjes dhe forcës.
Pjesëmarrja e këtyre stilisteve tregoi rëndësinë e akademive në krijimin e mundësive për prezantimin ndërkombëtar të punës së studentëve.
Maylin Aguirre, nga pasarelat ndërkombëtare te krijimi i markës së saj
Në GX Fashion Week Paris prezantoi koleksionin e saj edhe Maylin Aguirre, stiliste me origjinë kubane, e cila ka zhvilluar karrierën e saj profesionale në Itali.
Përpara se të krijonte markën Maylin, Aguirre ka punuar si modele, duke bashkëpunuar me emra të njohur të industrisë së modës. Një pjesë e rëndësishme e përvojës së saj lidhet me Azzedine Alaïa, për të cilin ka sfiluar për disa vite dhe të cilin e konsideron një figurë me ndikim në formimin e saj profesional.
Sot, përmes markës Maylin, ajo zhvillon koleksione që i kushtojnë vëmendje feminitetit, elegancës dhe përshtatjes së veshjeve me forma dhe mosha të ndryshme trupore. Përvoja e saj si modele është pjesë e mënyrës si ajo e kupton veshjen, marrëdhënien me trupin dhe nevojat e grave që zgjedhin krijimet e saj.
International Fashion Institute ‘Izet Curi’, një brez që imagjinon të ardhmen
Një hapësirë të konsiderueshme në aktivitet zuri edhe International Fashion Institute ‘Izet Curi’, i themeluar në Shkup në vitin 2014.
Instituti mbështetet në përvojën e gjatë profesionale të Izet Currit, mjeshtër i modës dhe kostumografisë, i cili ka punuar me disa prej shtëpive më të njohura franceze, mes tyre Hermès, Thierry Mugler, Azzedine Alaïa dhe Jean Paul Gaultier.
Në Paris, studentët dhe krijuesit e lidhur me institutin prezantuan punime që eksploronin të ardhmen përmes teknologjisë, hapësirës, arkitekturës dhe marrëdhënies së njeriut me mjedisin.
Rrona Dujaka, nga Gjakova, solli një krijim të frymëzuar nga hapësira kozmike, me ngjyrën blu dhe elemente që evokonin yjet dhe planetët. Renea Kika, nga Prishtina, iu referua rrjeteve neurale dhe lidhjeve digjitale, duke i interpretuar përmes prerjeve dhe strukturës së veshjes. Nikola Eftimov, stilist, artist vizual dhe pedagog, prezantoi DATA FIELD_01, një projekt ku të dhënat digjitale shndërrohen në elemente të ndërtimit të veshjes.
Doruntina Kashtanjeva, nga Ferizaj, u frymëzua nga piktura Nata me yje e Vincent van Gogh-ut, duke interpretuar dritën dhe lëvizjen përmes materialeve dhe detajeve të veshjes. Blendina Katona, nga Gjakova, prezantoi një krijim të frymëzuar nga kinemaja fantastiko-shkencore dhe veshjet mbrojtëse, duke propozuar një siluetë me karakter të fortë arkitekturor.
Jehona Kastrati, me përvojë profesionale pranë Maison Alaïa në Paris, prezantoi një koncept të frymëzuar nga aviatorja Amelia Earhart, përmes një aksesori prej lëkure që lidhej me estetikën futuriste të modës. Vesa Xhelili, nga Gjilani, solli një interpretim distopik të së ardhmes, duke reflektuar mbi ndikimin e veprimeve njerëzore dhe rëndësinë e përgjegjësisë.
Slavica Simeunovic, stiliste nga Serbia, iu referua estetikës Space Age të Pierre Cardin, me forma rrethore dhe volume skulpturore.
Ulpiana Toska eksploroi marrëdhënien mes robotikës dhe spiritualitetit, ndërsa And Halimi imagjinoi një të ardhme ku natyra rimerr hapësirat e braktisura nga njeriu. Anita Murati solli një krijim të ndërtuar mbi kontrastin e së bardhës dhe së kuqes, me zemrën anatomike si element qendror. Musli Karaliti interpretoi futurizmin përmes formave gjeometrike dhe referencave arkitekturore, ndërsa Sofija Petrova, me Archaeology of the Future, eksploroi idenë se edhe e ardhmja, një ditë, do të bëhet pjesë e historisë.
Në tërësi, prezantimet e institutit sollën një gamë të gjerë interpretimesh, nga optimizmi teknologjik te shqetësimet mbi të ardhmen e njerëzimit.
Nga akademitë drejt industrisë së modës
Ajo që e dalloi këtë edicion të GX Fashion Week gjatë javës së modës në Paris ishte hapësira e konsiderueshme që iu dha formimit dhe talenteve të reja.
Krahas stilistëve që kanë ndërtuar tashmë një profil profesional dhe kanë prezantuar koleksionet e tyre në pasarela ndërkombëtare, në Paris u shfaqën edhe krijues në fillimet e karrierës. Për disa prej tyre, ky ishte prezantimi i parë jashtë vendit; për të tjerë, një tjetër mundësi për të zhvilluar punën dhe për të njohur më nga afër industrinë e modës.
Koleksionet sollën një larmi idesh dhe kërkimesh estetike. Nga inteligjenca artificiale dhe marrëdhënia e njeriut me teknologjinë, te kujtesa kulturore, natyra dhe interpretimet e së ardhmes, të rinjtë treguan interes për tema që shkojnë përtej pamjes së një veshjeje.
Në Shqipëri, Kosovë dhe në rajon ka një brez krijuesish me talent dhe ambicie, që po kërkon gjithnjë e më shumë hapësirë për t’u zhvilluar dhe për t’u prezantuar ndërkombëtarisht. Prania e tyre në aktivitete si GX Fashion Week është një tregues i kësaj prirjeje, por edhe i nevojës për mundësi të vazhdueshme formimi dhe prezantimi.
Në këtë proces, akademitë e modës kanë një rol të rëndësishëm. Ato ofrojnë njohuritë teknike, disiplinën profesionale dhe mundësinë për ta kthyer një ide krijuese në një koleksion të realizuar. Bashkëpunimi me profesionistë të industrisë dhe pjesëmarrja në aktivitete ndërkombëtare janë një vazhdim i natyrshëm i këtij formimi.
Për THELB, ndjekja nga afër e GX Fashion Week Paris ishte një mundësi për të njohur krijues që janë në faza të ndryshme të karrierës, por që ndajnë dëshirën për ta zhvilluar punën e tyre përtej kufijve.
Talenti është i pranishëm, sfida është të krijohen kushtet që ai të zhvillohet, të mbështetet dhe të ndërtojë një të ardhme profesionale në industrinë e modës. Akademitë, organizatat dhe mundësitë e prezantimit ndërkombëtar janë pjesë e rëndësishme e këtij procesi.
THELB | Paris, 3 tetor 2026
Fotografi: Courtesy of GX Fashion Week
